De stijgende brandstofprijzen zijn al weken onderwerp van gesprek. Waar beleidsmakers vooralsnog afwachten, passen consumenten hun gedrag direct aan. Wat begon met tanken over de grens, ontwikkelt zich inmiddels tot een bredere verschuiving in bestedingen, ook boodschappen volgen. Uit recente data van Hiiper blijkt dat grensshopping in korte tijd niet alleen is toegenomen, maar ook structureler van aard wordt.
Tanken over de grens neemt sterk toe
De impact van prijsverschillen aan de pomp is duidelijk zichtbaar in het gedrag van Nederlandse consumenten. Inmiddels gaat 5,5% van alle tankuitgaven landelijk naar België, een stijging van 29% ten opzichte van de periode vóór de oorlog in het Midden-Oosten.
In grensprovincies is dit effect nog veel sterker. Daar wordt inmiddels bijna 20% van alle tankuitgaven in België gedaan, met een vergelijkbare groeiversnelling. Ook de gemiddelde tankbon stijgt: consumenten tanken in België voor gemiddeld €52,50 per transactie, een toename van 7,5%.
Kijken we naar de langere termijn, dan zien we dat deze ontwikkeling niet nieuw is, maar wel versnelt. Ten opzichte van vorig jaar tanken 34% meer consumenten in België, en besteden zij daar inmiddels bijna 50% meer van hun totale tankbudget.
Van brandstof naar boodschappen
Wat begint bij brandstof, blijft daar niet bij. De data laat zien dat consumenten hun gedrag doortrekken naar andere categorieën, met name boodschappen. Het aandeel van supermarktbestedingen in België stijgt landelijk met 14%, en in grensprovincies zelfs met 16%. Inmiddels wordt ongeveer 2% van alle boodschappen in België gedaan.
In de afgelopen 4 weken deed 9% van de Nederlandse huishoudens minimaal één keer boodschappen over de grens. Ook hier zien we een structurele trend: ten opzichte van vorig jaar doen 20% meer huishoudens boodschappen in België, en geven zij daar 33% meer van hun boodschappenbudget uit.
Miljoenen extra verschuiven over de grens
De gevolgen van deze gedragsverandering worden steeds concreter. Sinds de start van de oorlog is naar schatting €10 tot €11 miljoen extra aan tankuitgaven verschoven naar België. Ongeveer 65% hiervan komt uit de grensprovincies. Daarnaast gaat inmiddels ook €2 tot €3 miljoen extra aan supermarktbestedingen de grens over, eveneens vooral afkomstig uit deze regio’s. Deze cijfers onderstrepen dat het effect van prijsverschillen verder reikt dan alleen de pomp. Het raakt de volledige retailketen.
Impact op retail en beleid
De verschuiving van bestedingen heeft directe gevolgen voor zowel retailers als beleidsmakers. Tankstations in grensregio’s staan onder druk door afnemende volumes, terwijl ook Nederlandse supermarkten omzet zien weglekken. Tegelijkertijd leidt deze ontwikkeling tot lagere accijns- en btw-inkomsten voor de overheid. Daarmee ontstaat een complex vraagstuk: ingrijpen is kostbaar en kan verwachtingen scheppen, maar niets doen versnelt de uitstroom van bestedingen.
Consument kiest rationeel bij prijsverschillen
Wat deze ontwikkeling vooral laat zien, is hoe snel consumenten reageren op prijsverschillen. Eerst bij brandstof, maar al snel ook bij dagelijkse boodschappen. De consument optimaliseert zijn uitgaven over kanalen én landsgrenzen heen. Voor retailers betekent dit dat concurrentie zich niet langer beperkt tot de directe markt of het eigen land. Voor beleidsmakers onderstreept het de impact van prijsbeleid op consumentengedrag.
Grensshopping is daarmee geen incidenteel effect, maar een structurele verschuiving die steeds zichtbaarder wordt in de data.
